W ramach projektu „Shadow Report z wykonania Konwencji z Aarhus” przeprowadzono badania sondażowe analizując Biuletyny Informacji Publicznej 240 gmin. Z zakresem badania można zapoznać się tutaj. Przedstawione poniżej, wybrane wyniki są adekwatne dla wszystkich gmin w Polsce ze względu na reprezentatywną próbę gmin wylosowanych do badania.

Zachęcamy do zapoznania się z całością raportu.

Biuletyny Informacji Publicznej (BIP)

Choć prawie wszystkie z  przebadanych gmin prowadzą biuletyny, to część z nich (7%) nie publikuje na nich obwieszczeń dotyczących postępowań w sprawie decyzji istotnych dla środowiska . Tam, gdzie są one udostępniane na BIP, użytkownik serwisu napotyka w większości przypadków na trudności w ich odnalezieniu. Poszukujący informacji o postępowaniach w sprawie wydania decyzji o środowiskowych dla przedsięwzięć czy też procedurze strategicznej oceny oddziaływania na środowisko programów i planów (np. miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego) swoje odwiedziny na BIP oceniają jako droga przez mękę z następujących powodów:

- poszukiwane informacje dotyczące decyzji istotnych dla środowiska umieszczane są w różnych, niejednoznacznie oznaczonych miejscach w BIP, nierzadko łącznie z informacjami o przetargach, konkursach na stanowiska urzędnicze, harmonogramem wywozu śmieci itp.,

- nazwy umieszczanych w BIP pism i dokumentów w 59% przypadków uniemożliwiają ich identyfikację w zakresie sprawy, których dotyczą, co wymaga od użytkowników, zagłębiania się w kolejne poziomy informacji lub po prostu wprowadza ich w błąd,

- znacząca większość gminnych BIP (71%) nie posiada efektywnie działającej wyszukiwarki,

- informacje o dokumentach dotyczących tej samej sprawy (postępowania) z reguły (89% gmin) nie są ze sobą powiązane (podlinkowane wzajemnie czy pogrupowane).

Problem stanowi również dotarcie do informacji starszych, dotyczących postępowań istotnych dla środowiska. Połowa BIP badanych w roku 2015 nie posiada informacji starszych niż czteroletnie. Przy powszechnym (80%) braku archiwum BIP stanowi to poważny problem w dostępie do informacji o środowisku i jego ochronie, upośledzając przejrzystość działań podejmowanych przez władze gminy.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8 Ustawy z dnia 3 października 2008 roku o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (UOOŚ) gminne programy ochrony środowiska i raporty z ich wykonania muszą być udostępniane w BIP. Aktualnie obowiązujący gminny Program Ochrony Środowiska udostępniony został jedynie w 29% badanych BIP, natomiast aktualny raport z wykonania programu – w zaledwie  5% gminnych BIP.

Publicznie dostępne wykazy danych o dokumentach zawierających informację o środowisku i jego ochronie (PDWD)

UOOŚ w art. 23 ust. 1 nakłada na organy administracji, w tym gminne, obowiązek prowadzenia w formie elektronicznej publicznie dostępnych wykazów danych o dokumentach zawierających informację o środowisku oraz udostępniania ich w BIP. Tylko połowa gminnych BIP (48%) zawiera taki wykaz lub skutecznie przekierowuje do wykazu prowadzonego w jednym z dostępnych systemów, z których najpopularniejszym jest prowadzony na platformie Ekoportal (40% gmin). PDWD w 1/3 przypadków udostępniany jest pod nazwą niezgodną z terminologią stosowaną w UOOŚ, co może uniemożliwić dotarcie do poszukiwanej  informacji o środowisku i jego ochronie. W przypadku dwóch trzecich gminnych rejestrów PDWD istnieją uzasadnione  wątpliwości odnośnie kompletności informacji przekazywanych do nich przez gminę. Zasadnicze wątpliwości dotyczyły tu ewentualnego braku informacji o fakcie wydania danej decyzji dotyczącej postępowania w sprawach środowiskowych. Jednakże, nawet gdy taka informacja była dostępna, to często była ona niekompletna lub przedstawiona w formie niezgodnej z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 22 września 2010 roku w sprawie wzoru oraz zawartości i układu publicznie dostępnego wykazu danych o dokumentach zawierających informacje o środowisku i jego ochronie regulującym zakres danych wymagających udostępnienia. Tylko w 22% gmin, stosowne karty informacyjne były wypełniane prawidłowo. Jedynie 4% gmin podawało na kartach działający odnośniki do samego dokumentu w formie elektronicznej. Podawanie takiego odsyłacza jest wprawdzie fakultatywne, ale znakomicie ułatwia użytkownikowi dostęp do poszukiwanej informacji, a urzędników zwalnia z obowiązku każdorazowego udostępniania informacji na wniosek obywateli.