Obecnie w miastach żyje ponad połowa światowej populacji, a według prognoz liczba ta będzie rosła – w 2050 roku aż 7 na 10 osób zamieszka w obszarach zurbanizowanych. To właśnie te tereny są szczególnie narażone na skutki katastrofy klimatycznej. Powodzie, burze, intensywne opady, upały i susze – to tylko niektóre z problemów, które już teraz dotkliwiej wpływają na życie mieszkańców miast. W związku z tym konieczne jest podjęcie zdecydowanych działań, które zwiększą odporność miejskich obszarów na zmiany klimatu i poprawią jakość życia ich mieszkańców. Odbetonowywanie miast i ponowne ich zazielenianie staje się koniecznością, a nie kaprysem.
W miejskich działaniach adaptacyjnych szczególną rolę odgrywa błękitno-zielona infrastruktura i świadczone przez nią usługi ekosystemowe (pomagające nie tylko w zagospodarowaniu wód opadowych, ale i poprawiające ich jakość, działające także w okresie suszy i wysokich temperatur), które muszą znaleźć odzwierciedlenie w standardach urbanistycznych, rachunku ekonomicznym inwestycji miejskich oraz wartościach społecznych. Rozwiązania bliskie naturze, czyli inspirowane i wspierane przez naturalne procesy przyrodnicze, zapewniają korzyści środowiskowe, społeczne i gospodarcze oraz pomagają budować odporność miast i obszarów pozamiejskich na zmiany klimatu. Wprowadzanie do tkanki miejskiej przenikającej ją sieci terenów zielonych i ekosystemów wodnych, musi zapewniać pożądane zmiany ilościowe (zwiększanie udziału zieleni w miastach) i jakościowe, przede wszystkim wielofunkcyjność, łączność struktur przyrodniczych, ich bioróżnorodność i efektywność ekologiczną. Retencja wód opadowych na terenach zieleni i budowanie „miasta-gąbki” to najkorzystniejsze rozwiązania z punktu widzenia adaptacji miast do zmian klimatu.
Przystosowanie do zmian klimatu jest jednym ze zidentyfikowanych obszarów, ujętych w Umowie Partnerstwa dla realizacji Polityki Spójności 2021-2027 w Polsce, określającej strategiczne kierunki programowania i warunki skutecznego i efektywnego korzystania z funduszy UE. W związku z coraz bardziej odczuwalnymi negatywnymi skutkami zmian klimatu, w tym powodzi i suszy, fal upałów i gwałtownych burz za niezbędne uznano przeprowadzenie kompleksowych inwestycji, które będą wspierać przystosowanie do zachodzących zmian i łagodzenie ich skutków, ograniczanie ryzyka i wzrost odporności na klęski żywiołowe. W tym kontekście Umowa Partnerstwa zwraca uwagę na obszary miejskie, jako narażone na ekstremalne zjawiska pogodowe ze względu na intensywną zabudowę i areał powierzchni nieprzepuszczalnych. Wśród rozwiązań wskazuje inwestycje w zieloną i błękitną infrastrukturę na terenie miast oraz szeroko rozumiane działania adaptacyjne, w tym edukacyjne.
W ślad za zapisami Umowy Partnerstwa wsparcie dla adaptacji do zmian klimatu na terenach zurbanizowanych, w tym dla „odbetonowania” miast, rozwoju zieleni miejskiej oraz rozwiązań ekosystemowych spowalniających spływ wód opadowych i magazynujących je pojawia się w programach krajowych i regionalnych.
Więcej o dostępności funduszy UE na działania adaptacyjne w miastach znajduje się w ekspertyzie Jacka Engla z Fundacji Greenmind dostępnej tutaj.
